Tôi lớn lên với một người mẹ đặc biệt.
Không phải đặc biệt theo nghĩa bà nấu ăn ngon hay hát ru hay đón đưa tôi đi học mỗi ngày. Thật ra, hầu hết những năm tiểu học, tôi tự đi bộ về nhà. Có lần một đứa bạn trong lớp hỏi thẳng vào mặt tôi: “Mẹ mày chết rồi hay sao mà không bao giờ thấy đến đón?”
Tôi không biết trả lời như thế nào. Chỉ cười trừ rồi quay đi.
Mẹ tôi là Phó Tổng Giám Đốc Sacombank. Bà cũng là người sáng lập Vstar School — một ngôi trường mà sau này tôi sẽ học ở đó, và cũng là ngôi trường mà tôi ghét nhất trong suốt những năm cấp hai, không phải vì trường tệ, mà vì tôi ghét cái cảm giác đi đâu cũng bị nhìn với ánh mắt “à thằng con chủ trường.” Tôi không muốn là con ai cả. Tôi chỉ muốn là chính mình.
Nhưng câu chuyện tôi muốn kể hôm nay không phải về sự oán giận tuổi thơ.
Nó về một điều tôi mất rất nhiều năm mới nhận ra: mẹ tôi đã cống hiến cả cuộc đời để xây một môi trường giáo dục cho hàng nghìn đứa trẻ khác — nhưng có một triết lý giáo dục mà ngay cả bà, với tất cả tâm huyết và kinh nghiệm, cũng chưa kịp trao trọn vẹn cho tôi khi tôi còn nhỏ.
Khi tôi 15 tuổi, ba mẹ gửi tôi sang Mỹ học tại Trinity Pawling — một trường nội trú all-boy ở tiểu bang New York.
Những tuần đầu tiên, tôi không ngủ được.
Không phải vì lạ chỗ hay nhớ nhà — dù cả hai đều có. Mà vì lần đầu tiên trong đời, tôi phải tự quyết định hoàn toàn mọi thứ. Tự đặt đồng hồ dậy. Tự giặt đồ. Tự chọn môn tự chọn. Tự quản lý thời gian. Không có ai nhắc. Không có ai đứng sau lưng nhìn. Nếu tôi không tự làm — không ai làm thay.
Năm đầu, tôi vào đội bóng cấp độ ba trong một trường có bốn cấp độ. Rồi có chuyện xảy ra. Tôi yêu bạn gái cũ của một đứa trong nhóm — những người được cho là “đồng đội” của tôi. Thay vì nói thẳng, họ chọn cách cô lập tôi. Xì xào sau lưng. Giả vờ tôi không tồn tại trong phòng thay đồ. Rồi một ngày, sự nhục nhã lên đến đỉnh điểm theo cách mà tôi sẽ không kể lại ở đây.
Tôi có hai lựa chọn: im lặng chịu đựng hoặc bỏ đi.
Tôi chọn lựa chọn thứ ba: tập luyện gấp đôi.
Không phải để trả thù. Mà vì tôi cần chứng minh với chính mình rằng tôi không phải là người họ nghĩ. Mỗi buổi sáng trước khi trường bắt đầu, tôi ra sân. Mỗi buổi tối sau khi mọi người đã vào phòng, tôi vẫn đang ở sân. Tôi không hỏi ai cách lên đội cao hơn. Tôi tự tìm ra.
Hai năm sau, tôi lên đội một — và trở thành đội trưởng. Người Việt Nam đầu tiên giữ vị trí đó trong lịch sử của đội.
Không ai giao cho tôi điều đó. Tôi tự tạo ra nó.
Tôi kể câu chuyện này không để khoe khoang. Mà vì sau này, khi đọc về phương pháp Montessori, tôi nhận ra một điều khiến tôi phải ngồi xuống và nghĩ rất lâu:
Thứ giúp tôi trưởng thành nhất không phải là những gì người lớn dạy tôi. Mà là những lần người lớn không có ở đó — và tôi buộc phải tự tìm đường.
Maria Montessori — bác sĩ, nhà giáo dục người Ý, người phụ nữ đầu tiên tốt nghiệp y khoa ở Ý vào cuối thế kỷ 19 — đã đúc kết điều này thành một câu mà tôi nghĩ mọi bậc cha mẹ nên dán lên tường nhà:
“Never help a child with a task at which he feels he can succeed.”
Đừng bao giờ giúp đứa trẻ việc mà nó cảm thấy mình có thể tự làm được.
Nghe xong câu đó, tôi nghĩ ngay đến những lần mẹ tôi vì quá bận mà không đến đón tôi. Lúc bé, tôi nghĩ đó là thiếu sót. Bây giờ nhìn lại — những buổi tự đi bộ về đó, tôi học được sự tự lập mà không ai có thể dạy trong sách giáo khoa.
Nhưng sự tự lập không phải là bỏ mặc. Đó là điều tôi muốn nói rõ.
Montessori không phải là “cứ để con tự lo.” Montessori là chuẩn bị một môi trường đúng cách, rồi tin tưởng đứa trẻ đủ để bước lùi lại.
Tôi gặp Anh Thư — người sau này trở thành vợ tôi — từ gần 12 năm trước. Chúng tôi cưới nhau sau 2 tháng chính thức hẹn hò, điều mà nhiều người nghe xong đều cười hoặc tròn mắt. Nhưng khi bạn biết một người gần 12 năm, bạn không cần thêm thời gian nữa. Bạn chỉ cần sự can đảm.
Điều tôi yêu Anh Thư nhất không phải ngoại hình hay tính cách vui vẻ của cô ấy. Mà là cách cô ấy yêu gia đình. Sâu, thật, không điều kiện. Cô ấy gọi mẹ tôi là “mẹ” — không phải vì xã giao, mà vì cô ấy thực sự coi đó là nhà.
Một lần, ngồi nói chuyện về tương lai — về những đứa con mà cả hai chúng tôi đều mong đợi — Anh Thư hỏi tôi một câu mà tôi không trả lời được ngay:
“Mình muốn con mình lớn lên như thế nào?”
Không phải học trường nào. Không phải làm nghề gì. Mà lớn lên như thế nào.
Tôi nghĩ đến ba tôi — người đàn ông đi công tác Thái Lan 3-4 lần một tháng, Giám đốc khối bán lẻ của SSI, luôn bận rộn nhưng mỗi khi có mặt thì toàn tâm toàn ý. Tôi nghĩ đến mẹ tôi — người phụ nữ xây trường nhưng cũng là người tôi từng giận vì bà không đứng ở cổng trường như những bà mẹ khác. Tôi nghĩ đến những năm ở Trinity Pawling — cô đơn nhưng trưởng thành hơn bất kỳ lớp học nào.
Câu trả lời của tôi cho Anh Thư:
“Mình muốn con mình biết tự đứng dậy. Biết mình là ai. Không cần ai phê duyệt mới dám làm điều mình tin là đúng.”
Đó là lý do tôi muốn chia sẻ cuốn sách này với bạn.
“Chìa Khóa Kỳ Diệu Cho Việc Nuôi Dạy Con Theo Phương Pháp Montessori Khi Ở Nhà” — được biên soạn bởi một giáo viên Montessori với 6 năm kinh nghiệm thực tế, người đã ứng dụng triết lý này hàng ngày trong lớp học và giờ muốn đưa nó vào tận ngôi nhà của bạn.
Đây không phải sách lý thuyết khô khan. Đây là hướng dẫn thực hành — từ cách bạn sắp xếp không gian trong nhà để con tự lập từ sớm, đến cách bạn lựa chọn đồ chơi không chỉ để con vui mà còn để con học. Từ cách bạn bồi đắp ngôn ngữ cho con từ những tháng đầu đời, đến cách bạn vượt qua những thách thức khi thực tế không như kế hoạch.
Điều tôi thích nhất ở cuốn sách này là nó không cố làm bạn thành “người mẹ hoàn hảo” hay “người cha mẫu mực.” Nó chỉ đơn giản hỏi bạn: Con bạn xứng đáng được phát triển theo tiềm năng thật sự của nó — bạn có sẵn sàng chuẩn bị môi trường cho điều đó không?
Tôi không có câu trả lời hoàn hảo cho câu hỏi của Anh Thư hôm đó. Tôi nghĩ không ai có. Làm cha mẹ không phải cuộc thi có đáp án chuẩn.
Nhưng tôi biết một điều: những gì chúng ta chuẩn bị hôm nay sẽ là nền móng mà con chúng ta đứng lên ngày mai.
Mẹ tôi đã xây một ngôi trường. Bà trao cho hàng nghìn đứa trẻ một môi trường học tập. Bà không hoàn hảo — không bà mẹ nào hoàn hảo — nhưng bà tin rằng môi trường đúng có thể thay đổi một đứa trẻ.
Sau tất cả những năm đó, tôi nghĩ bà đúng.
Và Montessori cũng đúng.
Kim cương không sợ áp lực — nhưng kim cương cần được đặt đúng chỗ để tỏa sáng.
Cuốn sách này là điểm khởi đầu để bạn tìm ra “chỗ đúng” đó cho con mình.
Bui Tam 
Leave a comment